O‘zbekcha qoidalar va misollar
Present Continuous o‘zbekcha: qoida va misollar
Present Continuous qoidasi, am, is, are va -ing bilan gap tuzish misollari. Hozir bo‘layotgan ishlarni Tildon darsida yozib mashq qiling.
I am + fe'l-ing
Qachon ishlatamiz?
Bu zamon aynan hozir bo'layotgan ishni ko'rsatadi. Atrofga qaraysiz, ishni ko'rasiz va siz gapirayotganda u hali davom etyapti.
"I" (men) egasi bilan yordamchi har doim "am" bo'ladi. Asosiy fe'l uning yonida yolg'iz turmaydi: fe'l oxiriga -ing qo'shiladi.
Tuzilishi
- I + am + fe'l va -ing - ish hozir davom etyapti
- I am working - boshladim, hali tugatganim yo'q
- I am eating - ovqat shu daqiqada oldimda
Misollar:
- I am workingMen hozir ishlayapman
- I am eatingMen ovqatlanyapman
- I am readingMen o'qiyapman
- I am writingMen yozyapman
- I am listeningMen tinglayapman
Ko'p uchraydigan xatolar
I am working. I working. "am" gapning bir bo'lagi; usiz gap tuzilmaydi.
I am eating. I am eat. "am" dan keyin fe'l doim -ing oladi: eat fe'li eating bo'ladi.
I am listening. I is listening. "I" bilan yordamchi doim "am" bo'ladi, hech qachon "is" emas.
Signal so'zlar
- now - hozir, shu soniyada
- right now - aynan shu daqiqada
- today - bugun, kun hali tugagani yo'q
"I work" - har kungi odatingiz; "I am working" - qo'lingiz aynan shu daqiqada qilayotgan ish.
He/She/It is + fe'l-ing
Bitta odam, bitta narsa
He, she va it bitta odamni yoki bitta narsani bildiradi. Ular bilan yordamchi o'zgaradi: "am" o'rniga "is" keladi. Qolgani o'zgarmaydi, asosiy fe'l yana -ing bilan tugaydi.
Bitta ism yoki bitta narsa ham he, she, it kabi ishlaydi. The cat, the sun va the bus - hammasi "is" oladi.
Tuzilishi
- he / she / it + is + fe'l va -ing - bitta odam yoki narsa hozir ish qilyapti
- He is working - u shu daqiqada ishda
- It is raining - biz gapirayotganda tomchilar yog'yapti
Misollar:
- He is workingU hozir ishlayapti
- She is reading itU buni o'qiyapti
- It is raining outsideTashqarida yomg'ir yog'yapti
- The cat is sleepingMushuk uxlayapti
- The sun is shiningQuyosh nur sochyapti
Ko'p uchraydigan xatolar
He is working. He are working. Bitta odam "is" oladi; "are" birdan ko'pga tegishli.
She is talking. She is talk. "is" dan keyin fe'l doim -ing bilan tugaydi: talk fe'li talking bo'ladi.
The cat is sleeping. The cat is sleeps. -s qo'shimchasi oddiy hozirgi zamonga tegishli: the cat sleeps. "is" dan keyin fe'l -s emas, -ing oladi.
Signal so'zlar
- now - hozir, shu soniyada
- still - oldin boshlangan va hali to'xtamagan
- outside - tashqarida, ko'rinib turgan joyda
"He works" - u har kuni qiladigan ish; "He is working" - siz qarab turganingizda qilayotgan ishi.
You/We/They are + fe'l-ing
Birdan ko'p odam
You, we va they qarshingizdagi odamni yoki guruhni bildiradi. Uchalasi bilan ham yordamchi "are" bo'ladi. Boshqa hech narsa o'zgarmaydi: asosiy fe'l -ing bilan qoladi, ish esa hozir davom etyapti.
Demak yordamchining uchta shakli bor: I bilan am, bitta odam yoki narsa bilan is, qolganlari bilan are.
Tuzilishi
- you / we / they + are + fe'l va -ing - ish hozir davom etyapti
- We are eating dinner - tovoqlar stol ustida
- They are playing outside - ular shu daqiqada hovlida
Misollar:
- You are working hardSen tirishib ishlayapsan
- We are eating dinnerBiz kechki ovqatni yeyapmiz
- They are playing outsideUlar tashqarida o'ynashyapti
- We are learning EnglishBiz ingliz tilini o'rganyapmiz
- They are watching TVUlar televizor ko'ryapti
Ko'p uchraydigan xatolar
They are playing. They is playing. "is" faqat bittasi uchun; ikki va undan ko'pi "are" oladi.
We are listening. We are listen. "are" dan keyin fe'l doim -ing bilan tugaydi: listen fe'li listening bo'ladi.
They are watching TV. They watching TV. Yordamchi "are" tushib qolmaydi; -ing qo'shimchasining o'zi gapni tuzmaydi.
Signal so'zlar
- now - hozir, shu soniyada
- right now - aynan shu daqiqada
- today - bugun, kun hali tugagani yo'q
Am, is va are - bitta yordamchining uchta shakli; fe'lning -ing qismi hech qachon o'zgarmaydi.
Inkor shakli
Qanday inkor qilamiz?
Gapni inkorga aylantirish uchun asosiy fe'lga tegilmaydi. "not" so'zi to'g'ridan-to'g'ri am, is yoki are dan keyin qo'yiladi, -ing qo'shimchasi esa joyida qoladi.
Gapirganda so'zlar qo'shilib ketadi: is not - isn't, are not - aren't. I bilan esa ikkinchi tomoni qisqaradi: I am not - I'm not.
Tuzilishi
- I am not / he is not / they are not + fe'l va -ing - ish hozir bo'layotgani yo'q
- She is not sleeping - uning ko'zi shu daqiqada ochiq
- We aren't listening - ovoz bor, lekin hech kim eshitmayapti
Misollar:
- I am not workingMen ishlamayapman
- She is not sleepingU uxlamayapti
- They are not playingUlar o'ynashmayapti
- It isn't rainingYomg'ir yog'mayapti
- We aren't listeningBiz tinglamayapmiz
Ko'p uchraydigan xatolar
He is not watching. He not watching. "not" oldida is bo'lishi kerak; u yolg'iz o'zi gapni ko'tara olmaydi.
She isn't talking. She doesn't talking. Bu zamon yordamga "do" yoki "does" ni chaqirmaydi; yordamchi am, is yoki are.
I'm not eating. I amn't eating. "am" va "not" hech qachon bitta so'zga qo'shilmaydi; qisqa shakli - I'm not.
Qisqa shakllar
- I'm not - I am not ning qisqa shakli
- isn't - is not ning qisqa shakli
- aren't - are not ning qisqa shakli
"I don't work here" har kun haqida; "I am not working now" faqat shu daqiqa haqida.
So'roq shakli
Qanday so'raymiz?
Savol berish uchun yordamchi oldinga chiqadi. Am, is yoki are ega oldiga sakraydi, asosiy fe'l esa -ing qo'shimchasini saqlaydi. Boshqa hech narsa joyidan qimirlamaydi.
Agar ha yoki yo'q javobi yetmasa, eng boshiga so'roq so'zi qo'yiladi: what, where, why yoki who. Keyin yordamchi, undan keyin ega keladi.
Tuzilishi
- am / is / are + ega + fe'l va -ing - ha yoki yo'q savoli
- Is she sleeping? - bitta odam haqida hozir so'rayapmiz
- What are you doing? - so'roq so'zi birinchi, yordamchi ikkinchi
Misollar:
- Is she sleeping?U uxlayaptimi?
- Are they playing outside?Ular tashqarida o'ynashyaptimi?
- What are you doing?Sen nima qilyapsan?
- Where is he going?U qayerga ketyapti?
- Why are you crying?Nega yig'layapsan?
Ko'p uchraydigan xatolar
Is she sleeping? She is sleeping? Savolda yordamchi eganing oldida turadi, orqasida emas.
Are you listening? Do you listening? Bu savolni "do" ochmaydi; am, is yoki are ishlatiladi.
Where is he going? Where he is going? So'roq so'zidan keyin ham yordamchi fe'l egadan oldin turadi: where is he, where he is emas.
So'roq so'zlari
- what - ish yoki narsa haqida so'raydi
- where - joy haqida so'raydi
- why - sabab haqida so'raydi
Who ish bajaruvchini so'rasa, uning o'zi ega bo'ladi: Who is knocking?
Qisqa javoblar
Qanday javob beramiz?
Ha yoki yo'q savoliga qisqa javob beriladi. Avval yes yoki no, keyin ega, keyin savolni ochgan o'sha yordamchi aytiladi. -ing li fe'l qayta takrorlanmaydi.
Yes bilan javob hech qachon qo'shilmaydi: Yes, I am deyiladi, Yes, I'm emas. No bilan javob esa odatda qo'shiladi: No, she isn't.
Tuzilishi
- Yes + ega + am / is / are - javob tasdiq
- No + ega + am not / isn't / aren't - javob inkor
- Is she sleeping? Yes, she is. - qisqa, lekin to'liq
Misollar:
- Yes, I amHa, ishlayapman
- No, I'm notYo'q, uxlamayapman
- Yes, he isHa, u ishlayapti
- No, she isn'tYo'q, u uxlamayapti
- Yes, they areHa, ular o'ynashyapti
Ko'p uchraydigan xatolar
Yes, he is. Yes, he is working. Qisqa javob yordamchida to'xtaydi; -ing li fe'l takrorlanmaydi.
Yes, I am. Yes, I'm. Tasdiq javobda qo'shilgan shakl ishlatilmaydi; yordamchi to'liq aytiladi.
Are they watching TV? Yes, they are. Are they watching TV? Yes, they do. Javob savolni ochgan yordamchi bilan tugaydi: are. "do" bu zamonga tegishli emas.
Yordamchi qaytib keladi
- Am I doing it? - javobda am qoladi: Yes, I am.
- Is he watching TV? - javobda is qoladi: No, he isn't.
- Are we going? - javobda are qoladi: Yes, we are.
Savolning birinchi so'ziga qarang: javobingiz aynan o'sha yordamchi bilan tugaydi.
Vaqt ifodalari
Qaysi so'zlar vaqtni ko'rsatadi?
Bu zamonning o'zi hozir degan ma'noni beradi, ba'zi so'zlar esa buni ovoz chiqarib aytadi. Now, right now va at the moment aynan shu soniyani ko'rsatadi. Today, this week va currently esa hali tugamagan uzunroq vaqtni qamrab oladi.
Still alohida: u ish oldin boshlangan va hali to'xtamaganini aytadi. U yordamchidan keyin, fe'ldan oldin turadi.
Tuzilishi
- gap + now - vaqt so'zi odatda oxirida kutadi
- is / are + still + fe'l va -ing - still o'rtada turadi
- He is still sleeping - u oldinroq boshlagan va hali uyg'onmagan
Misollar:
- I am working nowMen hozir ishlayapman
- She is cooking nowU hozir ovqat pishiryapti
- He is still sleepingU hali uxlayapti
- We are learning English this weekBiz shu hafta ingliz tilini o'rganyapmiz
- They are studying hard todayUlar bugun tirishib o'qiyapti
Ko'p uchraydigan xatolar
I am working now. Now I am work. Vaqt so'zi fe'ldan -ing qo'shimchasini olib qo'ymaydi.
He is still sleeping. He still is sleeping. Still yordamchidan keyin turadi, uning oldida emas.
We are learning English this week. We are learning English in this week. This week oldiga hech qanday kichik so'z kerak emas: in ham, on ham qo'yilmaydi.
Vaqt so'zlari
- now - hozir, shu soniyada
- still - oldin boshlangan va hali to'xtamagan
- currently - shu kunlarda, hali tugagani yo'q
Every day odat zamoniga tegishli; now, still va today esa shu zamonga.